पहिल्या वेळी बहुतेक जण नाही म्हणतात. हा शेवट नाही.

इथे बरीच कुटुंबं चूक करतात — एकदा नकार मिळाला की विषय कायमचा सोडून देतात, किंवा उलट, रोज तोच विषय काढून घर युद्धभूमी करून टाकतात.

दोन्ही चुकीचं. मधला मार्ग असा —

• बोलणं एकदा झालं की काही आठवडे तो विषय काढू नका. पण दरवाजा उघडा असल्याचं एकदा सांगून ठेवा — “तुला कधी वाटलं तर सांग, मी सोबत येईन.”
• दरम्यान नोंद ठेवा. काय बदललं, कधीपासून, किती वेळा. ही नोंद पुढे डॉक्टरांना खूप उपयोगी पडते, कारण रुग्ण स्वतः बरंच कमी करून सांगतो.
• त्रास वाढला की पुन्हा विचारा. बहुतेकदा माणूस एका वाईट आठवड्यानंतर तयार होतो — तो क्षण ओळखा.
• शारीरिक तक्रारीचा दरवाजा वापरा. “मानसोपचारतज्ज्ञाकडे चल” ऐकायला जड जातं; “झोपेसाठी एकदा दाखवून घे” किंवा “पोटाच्या त्रासासाठी तपासून घे” सोपं जातं. आणि ती तपासणी उपयोगीही असते — काही मानसिक लक्षणांमागे शारीरिक कारणं असतात.

आणि सगळ्यात महत्त्वाचं — दरम्यानच्या काळात नातं तोडू नका. जो माणूस पुढे मदत घेईल, तो ती याच नात्याच्या आधारावर घेईल.