भूत-बाधा, अंगात येणं आणि मानसिक आजार — फरक काय?
भूत-बाधा, अंगात येणं आणि मानसिक आजार — फरक काय?
मी काय म्हणत नाहीये
सुरुवातीलाच हे स्पष्ट करतो, नाहीतर पुढचं वाचलं जाणार नाही.
तुमच्या श्रद्धेबद्दल वाद घालायला मी इथे बसलेलो नाही. काय खरं आणि काय खोटं, कोण मानतं आणि कोण नाही — या चर्चेत मला रस नाही.
मी फक्त एवढंच सांगणार आहे की माझ्या खोलीत रोज काय येतं, आणि त्यातलं काय धोक्याचं असतं.
कारण गेल्या काही वर्षांत मी अशी कुटुंबं बघितली आहेत जी वर्ष-दोन वर्षं वेगवेगळ्या ठिकाणी फिरून, शेवटी दवाखान्यात आली. आणि तोपर्यंत आजार वाढलेला होता.
त्यांचं चुकलं नव्हतं. त्यांना कुणी सांगितलंच नव्हतं की जे दिसतंय त्याला दुसरंही एक स्पष्टीकरण असू शकतं.
"अंगात येणं" — खोलीत हे रोज दिसतं
बहुतेकदा बाई. वय विशी-तिशीतलं. अचानक शरीर ताठ होतं, थरथर सुरू होते, आवाज बदलतो, बोलणं वेगळं होतं. काही मिनिटं किंवा काही तास.
नंतर विचारलं तर आठवत नाही.
वैद्यकीय भाषेत याला डिसोसिएशन म्हणतात. सोप्या शब्दांत — मन आणि जाणीव यांचा काही काळापुरता संबंध तुटतो.
हे कधी होतं? बहुतेकदा तीव्र मानसिक ताणाच्या पार्श्वभूमीवर. आणि तो ताण नेमका काय आहे, हे विचारल्यावर बऱ्याचदा असं काही समोर येतं जे घरात कधीच बोललं गेलेलं नसतं.
लग्नात जुळत नसणं. सासरी होणारा छळ. लहानपणी झालेलं काही. नवऱ्याचं व्यसन. मूल न होणं.
आणि इथे एक गोष्ट लक्षात घ्या. जिला अंगात येतं, तिचं त्या क्षणी सगळं घर ऐकतं. एरवी तिचं कुणी ऐकत नाही.
हा ढोंगीपणा नाही. ती मुद्दाम करत नसते. पण ज्या घरात बाईचं बोलणं ऐकलं जात नाही, तिथे शरीर बोलायला लागतं — आणि हे जगभर, सगळ्या संस्कृतींत दिसतं.
म्हणून उपचारात नुसती औषधं नसतात. त्या ताणाकडे बघावं लागतं. आणि बऱ्याचदा तेच केल्याने फरक पडतो.
छातीवर कुणीतरी बसल्यासारखं वाटणं
हा अनुभव इतक्या जणांना येतो की तो वेगळा सांगितला पाहिजे.
झोपेतून जाग येते. डोळे उघडतात, सगळं दिसतं. पण शरीर हलत नाही. बोलता येत नाही. छातीवर वजन असल्यासारखं वाटतं. आणि खोलीत कुणीतरी उभं आहे असं जाणवतं — कधी दिसतंही.
भयानक वाटतं. काही सेकंद ते एक-दोन मिनिटं टिकतं. मग सुटतं.
याला स्लीप पॅरालिसिस म्हणतात.
झोपेत शरीर मुद्दाम शिथिल केलं जातं — म्हणजे स्वप्नात जे घडतंय ते आपण प्रत्यक्षात करू नये. कधीकधी जाणीव आधी परत येते आणि शरीराची शिथिलता तशीच राहते. तेवढाच प्रकार आहे.
हे धोक्याचं नाही. आजार नाही. बहुतेक निरोगी माणसांना आयुष्यात कधी ना कधी होतं — विशेषतः झोप कमी झाल्यावर, वेळा बदलल्यावर, किंवा ताणाच्या काळात.
आणि जगभरच्या प्रत्येक संस्कृतीत याला नाव आहे. सगळीकडे छातीवर बसणारं काहीतरी. हा योगायोग नाही — अनुभव सारखा आहे, म्हणून कथाही सारख्या आहेत.
इतर काय काय असू शकतं
बाधा म्हणून समजल्या जाणाऱ्या गोष्टींमागे बहुतेकदा यातलं काहीतरी असतं.
|
जे दिसतं
|
काय असू शकतं
|
|---|---|
शेवटच्या दोन ओळी विशेष लक्षात ठेवा. बाळंतपणानंतरचा गंभीर आजार आणि शरीरातल्या बिघाडामुळे येणारा गोंधळ — या दोन्ही स्थितींत काही तासांचाही उशीर महागात पडू शकतो.
कायदा काय सांगतो
महाराष्ट्रात २०१३ चा जादूटोणाविरोधी कायदा आहे. त्याच्या अनुसूचीतील पहिलाच मुद्दा नेमका याच गोष्टीचा आहे — भूत उतरवण्याच्या नावाखाली माणसाला दोरीने किंवा साखळीने बांधणं, मारहाण करणं, केस ओढणं, तापलेल्या वस्तूंना स्पर्श करायला लावणं, घाणेरडं काही प्यायला लावणं.या कायद्यानुसार असा गुन्हा दखलपात्र आणि अजामीनपात्र आहे. शिक्षा किमान सहा महिने ते सात वर्षांपर्यंत, आणि दंड.हा कायदा कुणाच्या श्रद्धेवर बंदी घालत नाही. तो ठरावीक कृती नावाने सांगून त्यांना बंदी घालतो.आणि मानसिक आरोग्य सेवा कायदा २०१७, कलम ९५ नुसार कुठल्याही प्रकारे साखळदंडाने बांधून ठेवणं पूर्णपणे प्रतिबंधित आहे — रुग्णालयातही, घरातही.
दोन्ही करता येतं
हे सगळ्यात महत्त्वाचं वाक्य आहे, म्हणून वेगळं लिहितो.
देवाकडे जाणं आणि डॉक्टरकडे जाणं यात निवड करावी लागत नाही.
शरीराच्या आजारात आपण दोन्ही करतो. देवाला साकडं घालतो आणि ऑपरेशनही करून घेतो. कुणाला त्यात विरोधाभास वाटत नाही.
मनाच्या आजारात मात्र लोकांना वाटतं की एक निवडावं लागेल. तसं नाही.
तुमची श्रद्धा तुमची आहे, ती ठेवा. फक्त उपचार पुढे ढकलू नका — कारण या आजारांत वेळ हा उपचाराचाच एक भाग असतो.
एक प्रसंग
(हा अनेक अनुभवांवरून तयार केलेला काल्पनिक प्रसंग आहे. कुठल्याही एका व्यक्तीचा नाही.)
एकोणिसाव्या वर्षी लग्न झालेली मुलगी. सासरी गेल्यावर सहा महिन्यांत सुरुवात झाली.
संध्याकाळी अचानक शरीर ताठ व्हायचं, आवाज बदलायचा, ती वेगळ्याच सुरात बोलायची. दहा-पंधरा मिनिटं. नंतर काही आठवायचं नाही.
घरात ठरलं — बाधा आहे. वेगवेगळ्या ठिकाणी नेलं. काही दिवस बरं वाटायचं, मग परत सुरू.
असं दीड वर्ष गेलं.
शेवटी तिच्या आईने आग्रह धरला की एकदा दवाखान्यात दाखवू.
पहिल्या भेटीत फार काही निघालं नाही. दुसऱ्या भेटीत डॉक्टरांनी घरच्यांना बाहेर बसवलं आणि तिच्याशी एकटीशी बोलले.
मग बरंच काही बाहेर आलं. आणि त्यातलं काहीच तिने आजवर कुणाला सांगितलं नव्हतं.
उपचार सुरू झाले. औषधं थोडी होती, बोलणं जास्त. काही महिन्यांत झटके थांबले.
नंतर तिची आई म्हणाली — “आम्ही तिला बाधा उतरवायला नेत होतो. पण तिला कुणी नुसतं विचारलंच नव्हतं.”
प्रश्न आणि उत्तरं
ती मुद्दाम करते का? नाटक असतं का?
नाही. हा प्रश्न जवळपास प्रत्येक कुटुंब विचारतं आणि उत्तर स्पष्ट आहे. ते जाणूनबुजून केलेलं नसतं. मनावरचा ताबा त्या क्षणी सुटलेला असतो, आणि म्हणूनच नंतर आठवत नाही.
देवऋषींकडे नेल्यावर बरं वाटतं, मग तेच बरोबर ना?
तात्पुरतं बरं वाटणं हे अनेक कारणांनी होऊ शकतं — कुणीतरी लक्ष दिलं, घरचे आजूबाजूला जमले, काहीतरी केलं जातंय ही भावना. पण त्रास परत परत येत असेल, तर मूळ कारणाकडे बघितलं गेलेलं नाही.
आमच्या घराण्यात कुणालाच असं झालं नव्हतं
हे बहुतेक कुटुंबांचं म्हणणं असतं. अनुवंश हे एक कारण आहे, एकमेव नाही. आणि आधीच्या पिढ्यांत झालं असेलही — त्या काळात त्याला वेगळं नाव दिलं गेलं असेल.
औषधं सुरू केली तर श्रद्धेचं काय?
त्यांचा एकमेकांशी संबंध नाही. उपचार घेतल्याने कुणाची श्रद्धा कमी होत नाही, आणि श्रद्धा असल्याने औषध कमी काम करत नाही.
कुठे तक्रार करायची?
मारहाण, कोंडून ठेवणं किंवा बांधून ठेवणं होत असेल तर पोलिसांकडे. जादूटोणाविरोधी कायद्यांतर्गत हा दखलपात्र गुन्हा आहे आणि तक्रार कुणीही करू शकतं — फक्त कुटुंबातल्यांनीच नाही.
आधार
- महाराष्ट्र नरबळी आणि इतर अमानुष, अनिष्ट व अघोरी प्रथा व जादूटोणा यांना प्रतिबंध घालण्याबाबत व त्यांचे समूळ उच्चाटन करण्याबाबत अधिनियम, २०१३ — कलम ३ आणि अनुसूची
- मानसिक आरोग्य सेवा कायदा, २०१७ — कलम ९५
सूचना
हे पान माहितीसाठी आहे. हा वैद्यकीय सल्ला नाही आणि प्रत्यक्ष तपासणीची जागा तो घेऊ शकत नाही. तुम्हाला किंवा तुमच्या ओळखीतल्या कुणाला त्रास होत असेल तर पात्र डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. तातडीच्या परिस्थितीत १४४१६ किंवा ११२ वर फोन करा.